Ne zamandır bu makaleyi yazmak istiyordum zira her forumda mutlaka veritabanından dropdownliste, oradan da dataliste veri aktarımı işlemi daima sorulur çünkü daima böyle bir sisteme ihtiyaç duyulur. Bu tip sistemlere birkaç örnek vermek gerekirse; bazı sitelerin üyelik formlarında bulunan il ve ardından ile göre yüklenen ilçe seçim işlemi, bankaların il ve ardından ilçeye göre gelen şube seçimi ve alışveriş sitelerindeki kategori seçimlerini söyleyebiliriz.

Sayfayı tekrar yüklemeden daha hızlı veri alışverişi yapabilmenin en keyifli yolu elbette ki Ajax teknolojisinden faydalanmak. Bu uygulamada Asp.Net Ajax ve Microsoft Access’den faydalandım. Mutlaka işinize yarayacak bir makale olacaktır.

Öncelikle design sayfama Script Manager, Update Panel, 1 Label, 1 DropDownList, 1 DataList ve 2 AccessDataSource ekliyorum.

Amacım sayfa yüklenirken DropDownList’e makalelerimi getirmek ve daha sonra makale seçildiği zaman içeriği DataList’te görüntülemek.

Access veritabanımda MakaleID, MakaleBaslik ve Makale isimli 3 alanım var. Tüm bu hazırlıklardan sonra sayfa görüntüm şu şekilde olacak:

Label1’de Makale başlığı yazıyor. DropDownList’in adı DDGittigimYerler. AccessDataSource’ların isimleri ise yanlarında yazıyor. Şimdi html tarafındaki kodlamalara geçelim. Kodların sonunda açıklama yapacağım.

<asp:UpdatePanel ID="UpdatePanel1" runat="server">

<ContentTemplate>

<asp:Label ID="Label1" runat="server" Font-Bold="True" Font-Names="Verdana" Font-Size="Medium" Font-Underline="False" ForeColor="Crimson" Text="Makale Başlığı :"></asp:Label>

<asp:DropDownList ID="DDGittigimYerler" runat="server" AutoPostBack="True" DataSourceID="SQLDDGittimYerler" DataTextField="MakaleBaslik" DataValueField="MakaleID" Width="560px" Font-Bold="True" Font-Names="Verdana" Font-Size="Small" ForeColor="Black">

</asp:DropDownList>

<asp:DataList ID="DataList1" runat="server" BackColor="LightGoldenrodYellow" BorderColor="Tan" BorderWidth="1px" CellPadding="2" DataKeyField="MakaleID" DataSourceID="SQLListGittimYerler" Font-Names="Verdana" Font-Size="Small" ForeColor="Black">

<ItemTemplate>

<asp:Label ID="MakaleLabel" runat="server" Text='<%# Eval("Makale") %>'></asp:Label><br />

</ItemTemplate>

</asp:DataList>

<asp:AccessDataSource ID="SQLDDGittimYerler" runat="server" DataFile="~/contact.mdb" SelectCommand="SELECT [MakaleID], [MakaleBaslik] FROM [tbl_makale]"></asp:AccessDataSource>

<asp:AccessDataSource ID="SQLListGittimYerler" runat="server" DataFile="~/contact.mdb" SelectCommand="SELECT [Makale], [MakaleID], [MakaleBaslik] FROM [tbl_makale] WHERE ([MakaleID] = ?)">

<SelectParameters>

<asp:ControlParameter ControlID="DDGittigimYerler" Name="MakaleID" PropertyName="SelectedValue" Type="Int32" />

</SelectParameters>

</asp:AccessDataSource>

</ContentTemplate>

</asp:UpdatePanel>

Teker teker açıklamaları yapayım. Çok karmaşıkmış gibi görünsede aslında oldukça kolay bir düzenlemesi var kod bloklarının.

İlk olarak Label tagi var. Burada Makale Başlığı yazıyor.

Daha sonra DropDownList tagi var. Burada dikkat edilmesi gereken nokta; DataSourceID="SQLDDGittimYerler" DataTextField="MakaleBaslik" DataValueField="MakaleID" ayarlarıdır. Çünkü DropDownList ile DataList’in veri kaynakları farklıdır. DropDownList, MakaleBasligini ekrana getirirken, değerini MakaleID’den alıyor, ayrıca 1. AccesDataSource’a bağlı. Bunları belirttik.

Sonraki tag Datalist ile ilgili. Malum 2 kontrol de altalta olduğu için kodlamaları peşpeşe oluyor. Burada da dikkat edilmesi gereken nokta; DataKeyField="MakaleID" DataSourceID="SQLListGittimYerler" ayarlarıdır. DataList kaynağını 2. AccessDataSource’dan alır.

ItemTemplate taginde Makale içeriğini ekrana yansıtacak olan Label ayarları yapılıyor. Burada Text='<%# Eval("Makale") %>' diyerek Makale isimli veritabanı kolonundan kaynağını alacağını belirtiyoruz.

Sonra 1.AccessDataSource’umuzu ayarlıyoruz. SelectCommand="SELECT [MakaleID], [MakaleBaslik] FROM [tbl_makale]" diyerek dropdownlist’e sadece makale başlığını aktarıyoruz.

Hemen ardından 2.AccessDataSource’umuzu ayarlıyoruz. Burada da SelectCommand="SELECT [Makale], [MakaleID], [MakaleBaslik] FROM [tbl_makale] WHERE ([MakaleID] = ?)" diyerek Makale içeriğini belli bir kritere göre dataliste aktaracağımız ayarları yapıyoruz. Kriteri ise bundan sonraki satırda belirtiyoruz.

SelectParameters taginde MakaleID isimli veritabanı alanının, DropDownList için geçerli ana kaynak olacağını belirtiyoruz. PropertyName="SelectedValue" Type="Int32" belirledikten sonra taglerimizi kapatıp işin çalışma kısmına geçiyoruz.

Sistemin nasıl çalıştığını canlı olarak görmek istiyorsanız kişisel sitemin makaleler bölümünü ziyaret edebilirsiniz: http://www.yagizgonuler.com/articles.aspx

Ben DropDownList’in hemen altındaki Label yardımıyla toplam kaç adet makale bulunduğunu da kullanıcılarıma sunuyorum. Bunun içinde code behind’da kullandığım kodlar şu şekilde:

Protected Sub Form1_Load(ByVal sender As Object, ByVal e As System.EventArgs) Handles Form1.Load

Dim con As New OleDbConnection("Provider=Microsoft.Jet.OLEDB.4.0;data source=" & Server.MapPath("veritabani.mdb"))

Dim com As New OleDbCommand("SELECT COUNT(*) FROM tbl_makale", con)

con.Open()

Dim toplam As String

toplam = com.ExecuteScalar

lblsayi.Text = toplam

con.Close()

End Sub

Yazılım Geliştirme’de profesyonelliğe doğru adım attığımda ilk zorlandığım konulardan biri buydu. İnsan farklı alanlarda bunu kullandıktan sonra uzmanlaşıyor elbette. Umarım siz de bu makale yardımıyla artık bu tarz sorunların kolayca üstesinden gelirsiniz.

Bu makalem, diğer web güvenliği makalelerinden çok farklı olucak. Çok az, beklide hiç kod görmeyeceksiniz. Amacım, bu önemli konuyu mantıklara daha “sosyal” bir biçimde kazımak olacak. Kemerlerinizi bağlayın..

Güvenlik

İki tip güvenlik vardır diyebiliriz. Bunlardan ilki dosya ve uygulamaları koruyan kaynak güvenliği, ikincisi ise mesajları güvenli bir biçimde göndermek için kullanılan mesaj güvenliği. Artık güvenlik bu iki öğe üzerine kuruludur. Dilerseniz biraz daha detaylandıralım..

Kaynak Güvenliği

Kaynak güvenliği, iki temel zorunluluk olan kimlik denetimi ve yetkilendirme ile birlikte kullanılır.


Kimlik denetimi, tamamen kullanıcının tanımladığı bir süreçtir. Bu süreçte kullanıcı adı ve paroladan daha güvenilir bir sistem için akıllı kart gibi fiziksel bir aygıtın kullanımına veya sıranın en üstünde bir parmak izi tarayıcısı gibi biyolojik bir ölçüme sahip olmak gerekebilir. Bu konuda verilebilecek en güzel örnek, bir havaalanındaki kimlik denetimidir. Yolcunun kimlik denetimini gerçekleştirmek için pasaportunu göstermesi yeterlidir. Pasaport onayından sonra verilecek yetkiye göre yolcu uçuş yada geçiş iznine sahip olur.

Yetkilendirme, kimlik denetimi yapılmış bir kullanıcıya belirli bir dosya veya bir uygulamanın kullanımı gibi belirlenen bir kaynak için iznin verilip verilmeyeceğini belirler. Yetkilendirme genellikle gruplarla yapılır. Yönetici grubu tüm sistemi rahatlıkla izleyebilirken, çalışanlar grubu sadece kendi grubu dahilindeki bilgilere ulaşır. Havaalanındaki örneği devam ettirecek olursak, pasaport kontrolü yapılmış yolcunun, yolcu listesi ile karşılaştırılarak bilet aldığından emin olunmasını söyleyebiliriz.

Mesaj Güvenliği

Üç hedefi vardır. Bunlar gizlilik, güvenilirlik ve doğruluktur. Bu amaçlar, karşılıklı bir mesajlaşma sürecinde geçerliliğini korur.

Gizlilik, sadece belirtilen alıcının mesajları okuyabilmesi yada işleyebilmesi amacına bağlıdır. Bu yönüyle bir kimlik denetimini işin içine sokabilir.

Güvenilirlik, alıcının mesajın kaynağından gelip gelmemesine emin olmasıdır. Örneğin online bankacılık sisteminde, kişiye hangi hesaptan para geldiği yada hangi hesaba para gönderildiği çok önemlidir. Burada kimlik denetimi çok önemli bir rol oynar.

Gelen yada giden her bir mesajın doğruluğu, mesajın ilgili yere değiştirilmeden ulaşmasından sorumludur. Online veri transferlerinde verinin yol üzerinde değişmeden, türünü değiştirmeden aynen belirtilen adrese ulaşması güvenlik açısından son derece önemlidir.

Elbette ki tüm bunlar dışında 2 güvenlik yolu daha vardır. Bunlardan ilki, makinelerinizi virüslere, trojanlara ve diğer kötü yazılımlara karşı korumak için kullanılan donanımsal güvenliktir. Diğeri ise takdir edersiniz ki kod güvenliğidir. Kodunuzun istenmeyen görevleri gerçekleştirmek üzere çökertilmemesi veya değiştirilmemesi çok önemlidir. Aksi takdirde çıkan sonuçtan sorumlu siz tutulursunuz. Örneğin bir bankanın veritabanından sorumlusunuz ve yapmakta olduğunuz sql enjeksiyonu tam tersi yönde çalışmakta, verilerinizi yok etmektedir. İşte burada kod güvenliğinin ne kadar öneme sahip anlamak çok kolaydır.

Tüm bunların dışında, özellikle son 5 yılda web servislerinin güvenliğiyle de alakalı çözümler geliştirilmekte ve duyurulmaktadır.

Maziden alınan çok önemli dersler

Hiç şüphesiz ki alınan en büyük ders, erken alınmayan tedbirler ve standart teknikler konusundadır.

Erken tedbirler, yeni bir sistemi oluştururken tüm güvenlik konularının her şeyden önce göz önüne alınması gerekliliğidir. Güvenliği sonraya bırakan bir sistemin ne kadar güvenli olacağını hepimiz tahmin edebiliriz. Güvenliği başlangıç yerine ikinci plana atarsak hem daha sonrası için zaman kaybederiz, hem de büyük miktarda kod değişikliklerine yol açarız.

Standart teknikler, güvenilirlik, tehlikeye karşı zayıflık ve kusurlar açısından incelenmiş olan tekniklerdir. Az tanınmış tekniklere daha fazla önem veren web geliştiricileri, tarihin en büyük derslerini almıştır. Bu tekniğe örnek, birkaç yıl önceki telefon sisteminden gelir. Telekomunikasyon Mühendisleri, arama yapmadan önce özel bir erişim kodu girerek ücretsiz aramalar yapabiliyorlardı ve bu hat kontrolü için kullanılıyordu. Web, popüler olmadan önce bu kod sadece çok az kişi tarafından biliniyordu. Bununla birlikte online olarak yayımlandıklarında binlerce insan telefon şirketinin zararına aramalar gerçekleştirebiliyordu. Bu sistemdeki kusur sadece erişim kodu olan bir bilgi parçasının bilinmesine dayanan kimlik denetimi ve yetkilendirme zayıflığından kaynaklanıyordu.

Katmanlı Yaklaşım

En önemli sistemler, güvenlik konusunda bu katmanlı yaklaşımı uygularlar. Sistemlerin sadece uygun insanlar tarafından kullanılabileceğinden emin olmak için tek bir özelliğe dayanmazlar.

Örneğin, sürekli e-mail gönderen bir şirketi ele alalım;

1. Kullanıcı iş yerine varır. Fiziksel erişimden önce mutlaka kart gibi bir aygıtı görevliye göstererek şirkete girişini gerçekleştirir.
2. Kullanıcı oturumunu açar. Bu, işe bir kullanıcı adı ve parola aracılığıyla kimlik denetimini devreye sokar ve bazı durumlarda akıllı kart gibi bir aygıta da gereksinim duyar.
3. Kullanıcı Microsoft Outlook gibi bir programı açar. Bu noktada yetkilendirmek genellikle kullanıcı için otomatik olarak yapılır. E-Mail sistemi, halihazırda oturum açmış olan kullanıcının sistemi kullanmasına müsaade edildiğini kontrol eder.
4. Kullanıcı yeni bir e-mail oluşturur ve gönderir. Bazen bu mesajı dijital bir şekilde imzalar ve içeriği de Public Key Infrastructure (Açık Anahtar Altyapısı – PKI) kullanarak şifreleyebilir.
5. E-Mail ilk olarak kimlik ve yetkilendirme denetiminden sonra şirketin güvenlik duvarını aşarak alıcının e-mail kutusuna gönderilir.
6. Alıcının e-mail sunucusu, e-mail adresinin geçerli olup olmadığını kontrol eder.
7. E-Mailin virüs veya zararlı bir dosya taşıyıp taşımadığını kontrol eder.
8. Bu son noktada alıcı, göndericinin yaşadığı sürece benzer şekilde bir oturum açma sürecinden geçer ve e-maili görüntüler.

Bu örnek, sistem için bir tek güvenlik noktası olmadığını göstermektedir ve dolayısıyla bir tek saldırı noktası da yoktur. Kötü niyetli bir kullanıcının, başka birisinden geldiğini iddia eden imzalı bir e-mail göndermek için bir bilgi parçasından daha fazlasına ve bazen fiziksel bir kimlik denetimi aygıtına ihtiyacı olur. Verdiğim bu örnekte Microsoft Outlook gibi bir desktop uygulamasından gönderildiği ve e-mail sunucusunun posta göndermek için sadece şirketinde intranetinden erişilebilir olduğunu varsaydım.

Makalemin ilk bölümü bu kadar. İkinci bölümde kimlik denetimi ve yetkilendirme başlığını genişletip, IIS ile Asp.Net’te kimlik denetimi ve yetkilendirmeye değinicem.

Tekrar görüşmek üzere, iyi çalışmalar dilerim.

Kaynaklar:
http://www.w3.org/Security/Faq/

http://www.w3schools.com/site/site_security.asp

Web 2.0 Teknolojileri – Eric Van Der Vlist, Danny Ayers, Erik Bruchez, Joe Fawcett, Alessandro Vernet

http://www.codeplex.com/Json/Release/ProjectReleases.aspx?ReleaseId=6987

İlgili kütüphaneyi indirdikten sonra kütüphaneye ait DLL dosyasını ASP.Net projemize referans olarak ekliyoruz ve ardından kodlamaya geçiyoruz. Kodların açıklamaları satır aralarında yer alacaktır.

Özellikle bu bölüme dikkat. Sayfa başında sadece Page Language kısmı yer almalı.
<%@ Page Language="VB" %>

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">

Bir script oluşturup runat=server belirtiyoruz.

Ardından Kisiler isimli classımızı yaratıyoruz.

<script runat=server>

Class Kisiler

Private pAdi As String

Private pSoyadi As String

Private pUyrugu As String

Private pMeslegi As String

Sub New()

End Sub

Sub New(ByVal OAdi As String, ByVal OSoyadi As String)

Me.Adi = OAdi

Me.Soyadi = OSoyadi

End Sub

Property Adi() As String

Get

Return pAdi

End Get

Set(ByVal value As String)

pAdi = value

End Set

End Property

Property Soyadi() As String

Get

Return pSoyadi

End Get

Set(ByVal value As String)

pSoyadi = value

End Set

End Property

Property Uyrugu() As String

Get

Return pUyrugu

End Get

Set(ByVal value As String)

pUyrugu = value

End Set

End Property

Property Meslegi() As String

Get

Return pMeslegi

End Get

Set(ByVal value As String)

pMeslegi = value

End Set

End Property

End Class

Classımızı oluşturduktan sonra page load olayında kisiler sınıfımızı kullanarak

Bir kisi olusturuyoruz ve degerlerini atiyoruz

Protected Sub Page_Load(ByVal sender As Object, ByVal e As System.EventArgs)

Dim kisi As New Kisiler()

kisi.Adi = "Steve"

kisi.Soyadi = "Ballmer"

kisi.Uyrugu = "United States"

kisi.Meslegi = "Microsoft CEO"

Bu bölümde ise JSON kütüphanemizden ve dllimizden yararlanıyoruz

Amacımız kisi parametresine atadığımız değeri JSON.Net’i kullanarak

Bir labelde kullanıcıya JSON verisi olarak göstermek.

Dim JSON As String = ""

JSON = Newtonsoft.Json.JavaScriptConvert.SerializeObject(kisi)

label1.Text = JSON

End Sub

</script>

Bu bölümde ise yazdığımız ekstra bir şey yok.

Sadece bir label işimizi görüyor.

<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" >

<head runat="server">

<title>Untitled Page</title>

</head>

<body>

<form id="form1" runat="server">

<div>

<asp:Label ID="label1" runat="server" Text="Label"></asp:Label></div>

</form>

</body>

</html>

Gördüğünüz gibi JSON.Net’i kullanarak bir JSON verisi oluşturmak son derece kolay. Aslında daha açık konuşmak gerekirse çok keyifli bir konu JSON. Eğer işi orta seviyenin üzerine çıkarabilirseniz XML yerine JSON’u tercih edebilirsiniz. Bir çok avantajını JSON ile ilgili daha önceki makalelerimde belirtmiştim. Umarım bu 3 makalenin hepimize bir faydası olur ve projelerimizde kullanırız.

Farklı makalelerde tekrar görüşmek üzere.

# ASP.Net AJAX – Daron Yöndem

# www.json.org

JSON bir javascript obje ve veri saklama metodudur. Özellikle Web 2.0 ile birlikte JSON, Ajax’la daha fazla kullanılmaktadır. Bunun sebebi JSON ile düzenlenmiş veri yapısının Javascript komutları ile daha kolay ve daha hızlı bir şekilde erişim sağlanılabilir düzeyde olmasındandır.

JSON, XML ile kıyaslandığında daha az kod yazılan ve daha az yer kaplayan özelliklere sahiptir. Birtakım web projelerinde 10 mb yer kaplayabilen xml dosyaları JSON ile 3 mb gibi çok daha küçük bir yer kaplayabilir hale getirilebiliyor. Bunun sebebi JSON’da hücre taglerinin ve veri isimlerinin tekrar tekrar yazılmamasıdır.

Küçük bir örnekle JSON ile XML arasındaki farklılıklara değinmek istiyorum. Aşağıdaki 2 örneğe dikkatlice bakınız.

{

futbolcudata:{

futbolcular; [

{

adi:’Metin’,

soyadi:’Oktay’

},

{

adi: ‘Hakan’,

soyadi: ‘Sukur’

}

]

}
}

Yukarıdaki JSON verisinin bir de XML haline göz atalım.

<futbolcudata>

<futbolcular>

<adi>Metin</adi>

<soyadi>Oktay</soyadi>

</futbolcular>

<futbolcular>

<adi>Hakan</adi>

<soyadi>Sukur</soyadi>

</futbolcular>

</futbolcudata>

Görüldüğü gibi xml ile çok daha fazla veri yazılıyor, tagler tekrarlamak ve kapatılmak zorunda kalıyor. Bir de bunun büyük projelerde yapıldığını düşünürsek kaybedilen alan ve zaman elbette artıyor.

Şimdi ise JSON verilerinin yazılışında dikkat etmemiz gereken kurallara bir göz atalım.

Objeler: Süslü tırnak işaretleriyle başlar ve biterler. {}

Obje üy