World Wide Web ilk olarak 1989-90’lı yıllarda İsviçre’nin CERN laboratuarlarındaki fizikçilerin araştırmaları sonucu geliştirildi. Amaç, dokümanların ve benzeri araştırma belgelerinin bir sunucu üzerinde uzaktaki bağlantı noktalarından da erişilebilmesiydi. Bu amaçla başlayan web, günümüzde müthiş derinlikteki boyutlara ulaştı.

İşte ilk web sunucusu:

Web’in ilk yıllarında (artık 1.0 olarak ifade ediliyor) kullanıcıya hiçbir hak tanınmadan, kullanıcıyı çekmek için her şeyi kontrol altında tutan tek şey vardı. O da web sunucularıydı. Sunucu ve sunucu dahilindeki komutlar ne istiyorsa onları gerçekleştirmek zorundaydık. Tüm bu zamana kadar belirli kontroller altında tutulduk ve sınırları aşamadık. Belirli sınırlar vardı ve tüm işlemlerimizi/tasarımlarımızı o sınırlar altında yapmakla yükümlüydük.

Web 2.0 deyimi ilk olarak O’Reilly Media tarafından 2004 yılında kullanıldı. Kullanılma amacı; ikinci nesil internet hizmetleri ve toplumsal iletişim sitelerini bir arada barındıran sistemi ibare etmekti. Ancak günümüzde web 2.0 denildiği zaman kullanıcıların ağzından çıkan tek kelime AJAX oluyor. Kesinlikle yanlış olduğu kanısına artık varıldı.

Tim O’Reilly web 2.0’ı şu şekilde tanımlamıştı:

“Web 2.0 bilgisayar endüstrisinde internetin bir düzlem olarak ilerlemesiyle bir işletme devrimi ve bu düzlemin kurallarını başarı için anlamaya çalışmaktır. Bu kurallar arasında başlıcası şudur: Ağ etkilerini daha çok insanın kullanabilmesi için programlar kurmak.”

Web 2.0, yukarıda web 1.0 için bahsettiğim “kontrolün bizim dışımızda geliştiği” durumu artık geride bıraktırdı. Çünkü artık kontrol bizim elimizdeydi. Dolayısıyla bu durumun ajax, rss, css vb durumlarla hiçbir alakası yok. Artık biz bilgimizi, deneyimlerimizi, yeteneklerimizi nasıl kullanmak istiyorsak o şekilde kullanacağız, dışarıdan katılım sağlayacak siteler üreteceğiz ve en önemlisi paylaşımı arttıracağız. Web 2.0’ın ilk ve en önemli özelliği bundan ibaretti.

Yukarıdaki şema http://www.tinyurl.com/2uvczb ‘den alındı. Bu şemaya sağ alt köşeden bakarak yorum yapmak gerekiyor. Böylece gelişimin öncesi ve sonrası daha kolay ayrıştırılabiliniyor.

Bu şemadaki birkaç ifadeyi tanımlamak istiyorum.

Öncelikle long-tail. Bizim e-bay gibi e-ticaret sitelerinden en iyi şekilde yararlanmamızı sağlayan sistemdir. Bu sistemle artık web bizim için, en adil dükkan, en iyi dağıtıma sahip şirket ve en iyi gazete haline gelmiştir.

Mash-Up. Yani çok kaynaklı içerikler sistemi. Ülkemizde “başkalarının içeriğini tamamen çalmak” anlamına gelen bu sistemin aslında amacı çok başka. Başka insanların içeriklerinden feyz alınabilir, örnekler alınabilinir ancak tamamen çalmak ne web standartlarına ne de emeğe uygundur. Mash-Up’la artık google, yahoo, Windows live, e-bay, amazon vb sitelerin API’lerini kendi sitemizde kullanmak istediğimiz herhangi bir alana entegre edebiliyor, istediğimiz biçimde veri akışı sağlayabiliyoruz.

Social Software. Yani sosyal yazılım. Online topluluklarda ve hızlı mesajlaşma sistemlerinde kullanılan sistem. Buna verilecek en güzel örnek sanırım Wikipedia olur. Kullanıcıların, içeriği istedikleri gibi paylaşabildiği, kullanabildiği, katkı sağlayabildiği ve düzenleyebildiği dev arşivlerin oluşmasını sağlayan en büyük sistem social software sistemidir.

Diğer önemli özelliklerden podcast (ses ve görüntü sistemlerine yapılan abonelik sistemi) artık içerikleri aboneleştirerek herkesin kendi sitesine/programına entegre etmesini sağlıyor.

Yeni özelliklerden folksonomy yani etiketleme/kategorileme sistemine değinmek istiyorum. Örneğin blogunuzda futbol üzerine yazılar yazıyorsunuz. Araya müzik yada mesleğiniz hakkında yazılar da ekliyorsunuz. Siz yazılarınıza ilgili etiketi eklerseniz, diğer tüm web kullanıcıları aradığı kategoriye direkt ulaşabilme fırsatı yakalayacaktır. Buna verilecek güzel örnek ise flickr. Günümüzde en çok kullanılan resim arşivleme sitelerinden biri. Fotoğrafınızı ekliyorsunuz, diyelim ki fotoğrafınız doğa ile alakalı. Etiket olarak doğa yazıyorsunuz. Flickr kullanıcıları doğa ile alakalı resimler aradığında sizin resminize de ulaşıp yararlanabiliyor.

İşte tüm bu anlatmaya çalıştığım özellikler web 2.0’ın bir parçası. Bu özellikleri sisteminizde, programınızda yada sitenizde barındırmayıp sadece ajax kullanarak “ben artık web 2.0”a geçtim diyebiliyorsanız kesinlikle yanılgıya uğruyorsunuz demektir. Ajax, monitöre bakan kullanıcının bekleme süresini sıkılmadan geçirmesini sağlayarak küçük görsel detaylarla sisteme renk getiren bir yapıdır.

Web 2.0 ise başlı başına bir dönemeçtir. Zira bu dönemeç aşıldığında ulaşılacak nokta, bahsedilen web 3.0’dır. Yani RDF (resource description framework) ismiyle, kaynak açıklama altyapısını temel alan semantik web’in yarattığı yepyeni bir veri modelidir.

Web 3.0’dan en büyük beklentimiz nasıl ki web 2.0 sosyo-kültürel farklılığı yok ettiyse, web 2.0’da dilsel farklılığı yok etsin. Online tercüme edebilsin. Sanırım bu konuda herkes hemfikir.

Farklı makalelerde görüşmek üzere.

Web ve .Net ile kalın.